Dzieci po rozstaniu — co warto ustalić między rodzicami?

Po rozstaniu nadal pozostaje się rodzicami

W czasie rozstania łatwo patrzeć na sytuację przede wszystkim przez pryzmat relacji pomiędzy dorosłymi.

Z perspektywy dziecka sytuacja wygląda inaczej.

Zmienia się sposób funkcjonowania rodziny, ale oboje rodzice nadal pozostają dla niego ważnymi osobami. Dlatego jednym z podstawowych celów ustaleń po rozstaniu powinno być stworzenie możliwie przewidywalnych zasad dalszego życia.

Nie oznacza to konieczności idealnej współpracy ani zgody we wszystkich sprawach.

Znacznie ważniejsze jest ustalenie:

• kto odpowiada za określone kwestie,
• kiedy dziecko przebywa z każdym z rodziców,
• w jaki sposób przekazywane są ważne informacje,
• jak podejmowane są większe decyzje,
• jak finansowane są potrzeby dziecka,
• co dzieje się w sytuacjach nietypowych.

Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest uprawnione i zobowiązane do jej wykonywania, a o istotnych sprawach dziecka rodzice powinni rozstrzygać wspólnie.

Co warto ustalić w codziennym funkcjonowaniu dziecka?

Gdzie dziecko będzie mieszkało?

Jedną z pierwszych kwestii jest ustalenie, jak będzie wyglądało miejsce codziennego funkcjonowania dziecka.

Nie chodzi wyłącznie o wskazanie adresu.

W praktyce trzeba odpowiedzieć na więcej pytań:

• gdzie dziecko będzie przebywało w dni szkolne,
• jak będzie wyglądał rytm tygodnia,
• kto będzie odpowiadał za odprowadzanie i odbieranie ze szkoły lub przedszkola,
• gdzie będą znajdowały się rzeczy potrzebne dziecku na co dzień,
• jak będzie wyglądało przemieszczanie się pomiędzy domami rodziców.

Rozwiązanie powinno być dopasowane do wieku dziecka, jego potrzeb, szkoły, zajęć dodatkowych, odległości pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców oraz ich możliwości organizacyjnych.

Nie istnieje jeden model odpowiedni dla każdej rodziny.

To, co dobrze funkcjonuje przy nastolatku, może zupełnie nie odpowiadać potrzebom kilkuletniego dziecka.

Jak będzie wyglądała opieka i kontakty?

Samo stwierdzenie:

„Będziemy się dogadywać na bieżąco”

często okazuje się niewystarczające.

Dopóki relacje pomiędzy rodzicami są spokojne, elastyczność może być zaletą. Gdy rozmowy stają się trudniejsze, brak jasnych zasad może prowadzić do kolejnych nieporozumień.

Warto więc ustalić przynajmniej podstawowy rytm. Może on obejmować:

• dni tygodnia,
• weekendy,
• sposób odbierania i przekazywania dziecka,
• godziny rozpoczęcia i zakończenia pobytu,
• kontakty telefoniczne i online,
• zasady postępowania w przypadku choroby dziecka,
• możliwość dokonywania zmian po wcześniejszym uzgodnieniu.

Kontakty z dzieckiem są w prawie rodzinnym traktowane odrębnie od samej władzy rodzicielskiej. Gdy dziecko stale przebywa u jednego z rodziców, rodzice powinni w pierwszej kolejności wspólnie ustalić sposób utrzymywania kontaktów, kierując się dobrem dziecka i uwzględniając jego rozsądne życzenia.

Święta, wakacje i ważne wydarzenia

To obszar, który warto uzgodnić z wyprzedzeniem.

Nieporozumienia dotyczące Bożego Narodzenia, Wielkanocy, ferii czy wakacji często pojawiają się wtedy, gdy oboje rodzice mają własne plany i każde zakłada, że określony czas spędzi z dzieckiem.

Porozumienie może określać na przykład:

• podział świąt,
• sposób naprzemiennego organizowania kolejnych lat,
• ferie zimowe,
• wakacje,
• urodziny dziecka,
• Dzień Matki i Dzień Ojca,
• ważne uroczystości rodzinne,
• terminy zgłaszania planów wakacyjnych.

Nie chodzi o regulowanie każdego dnia życia rodziny.

Dobre ustalenia powinny ograniczać obszary niepewności, a jednocześnie pozostawiać rodzicom rozsądny poziom elastyczności.

Jak podejmować decyzje i wymieniać informacje?

Jak będą podejmowane ważne decyzje?

Codzienne decyzje są czymś innym niż decyzje mające większe znaczenie dla życia dziecka.

Przy wspólnej władzy rodzicielskiej rodzice powinni wspólnie rozstrzygać o istotnych sprawach dziecka. Jeżeli nie potrafią osiągnąć porozumienia, może rozstrzygnąć sąd opiekuńczy.

Dlatego warto wcześniej uzgodnić sposób podejmowania decyzji dotyczących takich obszarów jak:

• wybór lub zmiana szkoły,
• istotne kwestie zdrowotne,
• długoterminowe leczenie,
• zajęcia dodatkowe mające znaczący wpływ na organizację życia,
• wyjazdy zagraniczne,
• ważniejsze decyzje dotyczące edukacji.

W mediacji można ustalić nie tylko co rodzice postanawiają dzisiaj, ale także w jaki sposób będą podejmować podobne decyzje w przyszłości.

To często okazuje się równie ważne jak rozwiązanie bieżącego problemu.

Jak rodzice będą wymieniać informacje?

Ten punkt bywa niedoceniany.

Nawet szczegółowy harmonogram opieki nie będzie dobrze funkcjonował, jeżeli rodzice nie ustalą sposobu przekazywania sobie ważnych informacji dotyczących dziecka.

Warto omówić informacje dotyczące między innymi szkoły lub przedszkola, wizyt lekarskich, chorób i przyjmowanych leków, zajęć dodatkowych, wyjazdów oraz sytuacji wymagających szybkiej decyzji.

Można również ustalić preferowany sposób komunikacji.

Dla jednej rodziny będą to rozmowy telefoniczne. Dla innej wiadomości e-mail lub komunikator.

Najważniejsze jest stworzenie kanału komunikacji, który pozwala rozmawiać o sprawach dziecka bez konieczności każdorazowego wracania do wcześniejszych różnic między dorosłymi.

Koszty utrzymania dziecka i alimenty

Po rozstaniu trzeba również ustalić, w jaki sposób rodzice będą finansowali potrzeby dziecka.

Rozmowa nie musi ograniczać się wyłącznie do jednej miesięcznej kwoty alimentów.

Może obejmować między innymi:

• podstawowe koszty utrzymania,
• szkołę lub przedszkole,
• zajęcia dodatkowe,
• leczenie,
• wyjazdy i wakacje,
• sprzęt sportowy,
• większe wydatki edukacyjne,
• wydatki nadzwyczajne.

Warto określić, które wydatki są pokrywane w ramach stałego świadczenia, a które rodzice będą ponosić dodatkowo.

Im bardziej czytelne są zasady, tym mniejsze ryzyko późniejszych sporów o to, kto powinien zapłacić za konkretny wydatek.

Mediacja może obejmować również ustalenia dotyczące alimentów. Jeżeli sprawa rozwodowa już się toczy, kwestie alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej oraz kontaktów z dziećmi mogą być przedmiotem mediacji także na tym etapie.

Jak uwzględnić zmiany w życiu rodziny?

Co zrobić, gdy pojawia się nieprzewidziana sytuacja?

Żadne porozumienie nie przewidzi wszystkiego.

Dziecko rośnie. Zmienia szkołę. Pojawiają się nowe zajęcia, nowe potrzeby, choroba, zmiana miejsca pracy rodzica albo przeprowadzka.

Dlatego wartościowym elementem porozumienia może być ustalenie mechanizmu reagowania na zmiany.

Można określić:

• z jakim wyprzedzeniem rodzice informują się o zmianie planów,
• kiedy potrzebna jest zgoda drugiego rodzica,
• jak postępują w sytuacji nagłej,
• co robią, gdy nie mogą osiągnąć porozumienia,
• kiedy wracają do mediacji.

Dobre ustalenia nie powinny próbować zastąpić życia regulaminem.

Powinny natomiast dawać rodzicom sposób działania, gdy pojawia się sytuacja, której wcześniej nie przewidzieli.

Co z nowymi partnerami rodziców?

Po pewnym czasie w życiu jednego albo obojga rodziców mogą pojawić się nowe osoby.

Sama obecność nowego partnera nie jest czymś, co można regulować pomiędzy byłymi partnerami w każdym aspekcie. Może jednak wpływać na praktyczne funkcjonowanie rodziny.

Rozmowy mogą dotyczyć między innymi:

• udziału nowego partnera w opiece nad dzieckiem,
• odbierania dziecka ze szkoły,
• obecności podczas przekazywania dziecka,
• sposobu komunikacji,
• wyjazdów,
• granic pomiędzy rolą rodzica a rolą nowego partnera.

W takich sytuacjach mediacja może pomóc nie tyle regulować nowy związek, ile ustalić zasady współpracy pomiędzy rodzicami.

Jak utrwalić ustalenia i uwzględnić perspektywę dziecka?

Czy trzeba spisać wszystkie ustalenia?

Nie każde codzienne uzgodnienie wymaga rozbudowanego dokumentu.

Jeżeli jednak rodzice chcą, aby przyjęte zasady były możliwie jasne i mogły zostać wykorzystane również w postępowaniu sądowym, warto nadać im uporządkowaną formę.

W przypadku rozwodu sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców dotyczące sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka.

Takie porozumienie bywa potocznie określane jako plan wychowawczy lub porozumienie rodzicielskie.

Najważniejsza nie jest jednak sama nazwa dokumentu.

Istotne jest to, aby rodzice rozumieli, co ustalili, i potrafili stosować te zasady w codziennym życiu.

A co z głosem dziecka?

Dziecko nie powinno być stawiane w sytuacji, w której ma rozstrzygać różnice pomiędzy rodzicami.

Pytanie:

„Z kim chcesz mieszkać?”

może przenosić na dziecko odpowiedzialność, której nie powinno ponosić.

Nie oznacza to jednak ignorowania jego potrzeb, wieku, przyzwyczajeń czy rozsądnych życzeń.

W postępowaniu sądowym sąd wysłuchuje dziecko, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają, a jego zdanie i rozsądne życzenia uwzględnia odpowiednio do okoliczności.

W mediacji podstawową odpowiedzialność za podejmowanie ustaleń nadal ponoszą rodzice.

Ich zadaniem jest szukanie rozwiązań z perspektywy dobra dziecka, a nie wykorzystywanie jego opinii jako argumentu przeciwko drugiemu rodzicowi.

Jak może pomóc mediator i od czego zacząć?

Nie trzeba ustalić wszystkiego od razu.

Dla jednej rodziny najważniejsze będą kwestie opieki i kontaktów. Dla innej — szkoła, miejsce zamieszkania lub koszty utrzymania.

Czasem porozumienie powstaje etapami.

Ważne jest rozróżnienie pomiędzy sprawami, które rzeczywiście wymagają wspólnej decyzji, a kwestiami, w których rodzice mogą pozostawić sobie większą swobodę.

Zbyt ogólne ustalenia łatwo prowadzą do kolejnych nieporozumień. Zbyt szczegółowe mogą natomiast powodować, że codzienne życie staje się niepotrzebnie sformalizowane.

Dobre porozumienie powinno znaleźć równowagę pomiędzy jednym a drugim.

Jak może pomóc mediator?

Mediator nie decyduje, jaki model opieki jest najlepszy dla konkretnej rodziny, i nie rozstrzyga, który z rodziców ma rację.

Pomaga natomiast:

• stworzyć listę spraw wymagających ustalenia,
• oddzielić sprawy dotyczące dziecka od wzajemnych sporów między dorosłymi,
• prowadzić i porządkować rozmowę,
• sprawdzać, czy proponowane rozwiązania są dostatecznie precyzyjne,
• pomagać stronom rozważać różne warianty,
• ująć osiągnięte ustalenia w czytelną formę.

W praktyce szczególnie wartościowe bywa przeniesienie rozmowy z poziomu:

„Nie zgadzam się z tobą”

na poziom:

„Jak dokładnie ma wyglądać przyszły tydzień, wakacje albo sposób podejmowania tej decyzji?”

To właśnie na tym poziomie często pojawia się możliwość konkretnych ustaleń.

Od czego zacząć?

Nie trzeba od razu przygotowywać kompletnego planu.

Na początek warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

1. Które sprawy wymagają ustalenia już teraz?
2. Co w obecnym sposobie funkcjonowania powoduje najwięcej napięcia?
3. Jakich informacji potrzebuje drugi rodzic, aby prawidłowo zajmować się dzieckiem?
4. Które decyzje chcemy podejmować wspólnie?
5. Jak będziemy postępować, kiedy pojawi się sytuacja, której dzisiaj nie potrafimy przewidzieć?

To dobry punkt wyjścia do mediacji.