Mediacja przed rozwodem — kiedy warto z niej skorzystać?

Czym jest mediacja przed rozwodem?

To mediacja prowadzona jeszcze przed wniesieniem pozwu rozwodowego.

Jej celem nie jest przekonanie małżonków do pozostania razem. W procesie mediacyjnym opisanym na tej stronie pracujemy z osobami, które podjęły już decyzję o rozstaniu i potrzebują ustalić, jak ma wyglądać ich dalsze funkcjonowanie.

Mediator nie rozstrzyga, kto ma rację, i nie podejmuje decyzji za strony. Pomaga prowadzić rozmowę, określić sprawy wymagające ustalenia i przejść od ogólnych różnic stanowisk do konkretnych propozycji.

Mediacja jest dobrowolna. Może być prowadzona przed wszczęciem postępowania sądowego, a jeżeli sprawa już się rozpoczęła — również w jego toku.

Kiedy warto rozważyć mediację przed złożeniem pozwu?

Mediację warto rozważyć zwłaszcza wtedy, gdy decyzja o rozstaniu została już podjęta, ale strony nie ustaliły jeszcze jej praktycznych konsekwencji.

Może być pomocna szczególnie wtedy, gdy:

• są wspólne małoletnie dzieci,
• trzeba ustalić sposób opieki i kontaktów,
• nie wiadomo, jak zorganizować święta i wakacje,
• trzeba uzgodnić sposób ponoszenia kosztów utrzymania dzieci,
• pojawia się problem wspólnego mieszkania lub domu,
• strony mają wspólne kredyty lub inne zobowiązania,
• trzeba uzgodnić kwestie majątkowe,
• kolejne rozmowy wracają do tych samych sporów,
• strony chcą ograniczyć liczbę spraw, które będą wymagały rozstrzygnięcia przez sąd.

Nie trzeba być zgodnym, żeby rozpocząć mediację.

Gdyby wszystkie kwestie były już uzgodnione, mediator najczęściej nie byłby potrzebny. Istotna jest natomiast gotowość obu osób do rozmowy o tym, jak rozwiązać konkretne sprawy.

Co można ustalić przed rozwodem?

Zakres mediacji zależy od sytuacji konkretnej rodziny.

Sprawy dotyczące dzieci

Rodzice mogą rozmawiać między innymi o:

• miejscu pobytu dziecka,
• organizacji opieki,
• kontaktach z każdym z rodziców,
• tygodniowym rytmie funkcjonowania,
• świętach i wakacjach,
• edukacji i leczeniu,
• kosztach utrzymania,
• alimentach,
• sposobie podejmowania ważniejszych decyzji dotyczących dziecka.

Takie ustalenia są szczególnie ważne dlatego, że rozwód kończy relację małżeńską, ale nie kończy wspólnej odpowiedzialności rodzicielskiej.

Jeżeli rodzice przedstawią sądowi pisemne porozumienie dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów, sąd uwzględnia je, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka.

Mieszkanie i codzienne funkcjonowanie

Przed rozwodem często trzeba ustalić również kwestie bardzo praktyczne:

• kto i przez jaki czas będzie korzystał ze wspólnego mieszkania,
• jak będą ponoszone bieżące koszty,
• jak zorganizować przeprowadzkę,
• w jaki sposób strony będą się komunikować,
• jak będą przekazywane dzieci.

To właśnie pozornie drobne, codzienne kwestie mogą prowadzić do kolejnych nieporozumień, jeżeli pozostają niedookreślone.

Finanse i majątek

Mediacja może również dotyczyć wspólnego majątku, oszczędności, nieruchomości, kredytów, wzajemnych rozliczeń i sposobu przyszłych spłat.

W takich sprawach ważne jest nie tylko znalezienie rozwiązania akceptowalnego przez obie strony, ale także zrozumienie jego rzeczywistych konsekwencji.

Nie każde ustalenie majątkowe można ostatecznie sformalizować w dowolny sposób. Niektóre rozwiązania wymagają określonej formy prawnej, udziału banku albo konsultacji z niezależnym prawnikiem, doradcą podatkowym czy finansowym.

Celem mediacji nie powinno być więc szybkie podpisanie dokumentu, lecz wypracowanie rozwiązania, które można rzeczywiście wykonać.

Mediacja a postępowanie rozwodowe

Mediacja nie zastępuje rozwodu.

Małżeństwo rozwiązuje sąd. Mediacja może natomiast sprawić, że jeszcze przed rozpoczęciem postępowania wiele istotnych spraw będzie już między stronami uzgodnionych.

W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga między innymi o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, kontaktach oraz kosztach ich utrzymania. Pisemne porozumienie rodziców dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktów może zostać przez sąd uwzględnione, jeżeli odpowiada dobru dziecka.

Z praktycznego punktu widzenia różnica jest istotna.

Można rozpocząć postępowanie rozwodowe z wieloma nierozwiązanymi sprawami albo wcześniej spróbować ustalić to, co strony są jeszcze w stanie uzgodnić samodzielnie.

Dlaczego warto rozmawiać jeszcze przed rozpoczęciem postępowania?

Postępowanie sądowe ma określoną logikę. Każda ze stron przedstawia własne stanowisko, argumenty i żądania, a w kwestiach spornych ostatecznie rozstrzyga sąd.

Mediacja działa inaczej.

Pytanie nie brzmi przede wszystkim:

„Kto ma rację?”

ale:

„Jakie rozwiązanie może funkcjonować po rozstaniu?”

Pozwala to spojrzeć na sytuację w sposób bardziej praktyczny.

Szczególnie ważne jest to w przypadku rodziców. Po zakończeniu małżeństwa nadal będą podejmowali decyzje dotyczące dzieci i przez wiele lat mogą potrzebować wzajemnej komunikacji.

Ustalenia osiągnięte przed rozwodem mogą więc mieć znaczenie znacznie wykraczające poza samo postępowanie sądowe.

A jeśli sprawa rozwodowa już trwa?

Nie jest za późno.

Mediacja może być prowadzona także w trakcie postępowania rozwodowego.

W sprawie o rozwód lub separację sąd może skierować strony do mediacji w celu ugodowego rozwiązania spornych kwestii dotyczących między innymi alimentów, wykonywania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dziećmi oraz określonych spraw majątkowych.

Nie trzeba więc traktować momentu złożenia pozwu jako granicy, po której możliwość rozmowy definitywnie się kończy.

Z praktycznego punktu widzenia wcześniejsza mediacja daje jednak możliwość rozpoczęcia rozmowy jeszcze przed utrwaleniem stanowisk stron w pismach procesowych.

Czy mediacja ma sens, gdy różnice stanowisk są duże?

Tak — jeżeli obie strony są gotowe uczestniczyć w rozmowie.

Mediacja nie wymaga dobrej relacji ani zgodności stanowisk.

Czasami właśnie dlatego potrzebny jest mediator: samodzielne rozmowy zaczynają szybko wracać do wzajemnych pretensji, wcześniejszych wydarzeń i kwestii, które nie prowadzą do konkretnych ustaleń.

Rolą mediatora jest wtedy dbanie o strukturę rozmowy i pomaganie stronom w koncentracji na sprawach wymagających rozwiązania.

Nie oznacza to, że każda mediacja zakończy się pełnym porozumieniem.

Możliwe jest również uzgodnienie tylko części spraw. Nawet wtedy zakres dalszych różnic może być mniejszy.

Jak wygląda mediacja przed rozwodem?

Najczęściej pierwszy kontakt nawiązuje jedna ze stron.

Na początku ustalam, czego dotyczy sprawa i czy druga osoba wie o propozycji mediacji oraz jest gotowa rozważyć udział.

Proces wygląda następnie w następujący sposób:

1. Pierwsze spotkanie indywidualne

Spotykam się z osobą, która zainicjowała mediację. Spotkanie trwa 60 minut.

2. Indywidualne spotkanie z drugą stroną

To spotkanie również trwa 60 minut.

3. Wspólne sesje mediacyjne

Jeżeli obie osoby chcą kontynuować, rozpoczynają się wspólne spotkania. Standardowa sesja trwa 90 minut.

4. Praca nad sprawami wymagającymi ustalenia

Strony omawiają konkretne kwestie i rozważają możliwe warianty.

5. Ustalenia i dalsze kroki

Jeżeli strony osiągną pełne lub częściowe porozumienie, ustalenia mogą zostać odpowiednio sformalizowane.

Pierwsze spotkania indywidualne pozwalają każdej stronie spokojnie przedstawić własną perspektywę i poznać zasady procesu przed rozpoczęciem wspólnych rozmów.

Jak przygotować się do pierwszego spotkania?

Nie trzeba przychodzić z gotową propozycją ugody.

Warto natomiast zastanowić się nad trzema pytaniami:

1. Jakie sprawy wymagają ustalenia?
2. Które z nich są obecnie najważniejsze?
3. Co powinno zostać ustalone, aby możliwe było dalsze funkcjonowanie po rozstaniu?

W sprawach dotyczących finansów i majątku na dalszym etapie mogą być potrzebne dokumenty dotyczące nieruchomości, kredytów, zobowiązań czy innych składników majątku.

Nie ma jednak potrzeby przesyłania szczegółowej dokumentacji przed pierwszą rozmową, jeśli nie zostało to wcześniej uzgodnione.

Co może dać mediacja przed rozwodem?

Największą wartością mediacji nie jest samo uniknięcie sporu.

Jest nią możliwość zachowania wpływu na rozwiązania, które będą później bezpośrednio dotyczyły codziennego życia obu stron i ich dzieci.

Nie wszystko musi zostać uzgodnione.

Nie każda mediacja musi zakończyć się pełnym porozumieniem.

Jeżeli jednak strony potrafią samodzielnie ustalić choć część najważniejszych spraw, do sądu może trafić znacznie mniej kwestii wymagających zewnętrznego rozstrzygnięcia.