Podział majątku w mediacji — jak wygląda i co można ustalić?

Na czym polega mediacja dotycząca podziału majątku?

W mediacji majątkowej strony wspólnie ustalają sposób podziału składników majątku i wzajemnych rozliczeń.

Mediator nie dokonuje podziału za strony i nie decyduje, które rozwiązanie jest dla jednej z nich korzystniejsze.

Pomaga natomiast:

• ustalić, jakie kwestie wymagają uzgodnienia,
• zebrać i uporządkować informacje o majątku i zobowiązaniach,
• określić stanowiska i potrzeby obu stron,
• rozważyć możliwe warianty,
• sprawdzić, czy proponowane ustalenia są dostatecznie precyzyjne,
• przygotować strony do odpowiedniego sformalizowania osiągniętego porozumienia.

Podział majątku jest jednym z typowych przykładów spraw, które mogą być przedmiotem mediacji cywilnej.

Kiedy można rozpocząć rozmowę o majątku?

O sprawach majątkowych można zacząć rozmawiać jeszcze przed zakończeniem rozwodu.

Trzeba jednak odróżnić wypracowanie przyszłego sposobu rozliczenia od jego formalnego wykonania.

Dopóki trwa wspólność majątkowa małżeńska, majątek wspólny podlega szczególnym zasadom. Po ustaniu wspólności możliwe staje się dokonanie jego podziału na zasadach przewidzianych w prawie.

Punktem wyjścia jest co do zasady równość udziałów małżonków w majątku wspólnym. W określonych sytuacjach możliwe jest jednak żądanie ustalenia nierównych udziałów, a także rozliczenia określonych wydatków i nakładów pomiędzy majątkiem wspólnym i majątkami osobistymi małżonków.

Mediacja może więc rozpocząć się wcześniej i służyć wypracowaniu rozwiązania, które zostanie następnie wykonane lub sformalizowane w odpowiednim momencie i we właściwej formie.

Co może być przedmiotem mediacji majątkowej?

Zakres zależy od konkretnej sytuacji.

Najczęściej rozmowa dotyczy kilku grup spraw.

Nieruchomości

Jednym z najważniejszych składników majątku jest często mieszkanie lub dom.

Strony mogą rozważać między innymi:

• przejęcie nieruchomości przez jedną osobę,
• spłatę drugiej strony,
• sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanych środków,
• czasowe dalsze korzystanie z nieruchomości,
• sposób ponoszenia kosztów do czasu ostatecznego rozliczenia.

Samo wskazanie, że „mieszkanie przejmuje jedna osoba”, zwykle nie wystarcza.

Trzeba również odpowiedzieć na pytania:

• jaka jest wartość nieruchomości,
• jaka ma być wysokość spłaty,
• kiedy nastąpi płatność,
• jak zostaną rozwiązane kwestie kredytu,
• kiedy druga osoba przestanie ponosić określone koszty.

Oszczędności, inwestycje i inne składniki majątku

Mediacja może obejmować również:

• środki na rachunkach,
• oszczędności,
• papiery wartościowe i inwestycje,
• samochody,
• wartościowe ruchomości,
• wyposażenie,
• składniki związane z działalnością gospodarczą,
• inne prawa majątkowe.

Nie każdy składnik musi zostać podzielony w taki sam sposób.

Strony mogą budować rozwiązanie całościowo. Jedna osoba może na przykład przejąć określony składnik majątku, a druga otrzymać inny składnik albo odpowiednią spłatę.

Właśnie tutaj elastyczność mediacji może mieć szczególną wartość.

Wspólne kredyty i zobowiązania

To jeden z najczęstszych obszarów wymagających szczególnej ostrożności.

Strony mogą między sobą ustalić, kto będzie faktycznie spłacał określony kredyt albo w jaki sposób jego ciężar zostanie uwzględniony przy pozostałych rozliczeniach.

Takie porozumienie nie powoduje jednak samo w sobie zwolnienia drugiej osoby z zobowiązania wobec banku.

Zmiana sytuacji kredytobiorców wobec banku wymaga odrębnych czynności zgodnych z umową kredytową i przepisami prawa.

Można więc ustalić między sobą:

„Od teraz raty płaci jedna osoba”

ale bank może nadal mieć roszczenie wobec obu kredytobiorców, jeżeli nie doszło do odpowiedniej zmiany ich sytuacji wobec banku.

Dlatego warto zawsze odróżniać:

ustalenia pomiędzy stronami

od

skutków tych ustaleń wobec banku lub innego wierzyciela.

Wzajemne rozliczenia i nakłady

Rozliczenia majątkowe nie zawsze ograniczają się do tego, co strony posiadają w chwili rozstania.

Często pojawiają się pytania:

• kto finansował remont,
• czy środki z majątku osobistego zostały przeznaczone na wspólną nieruchomość,
• czy z majątku wspólnego finansowano majątek należący wyłącznie do jednej osoby,
• kto spłacał określone zobowiązania,
• czy po rozstaniu jedna osoba ponosiła koszty związane ze wspólnym majątkiem.

Prawo przewiduje możliwość rozliczania określonych wydatków i nakładów pomiędzy majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi małżonków.

W mediacji strony mogą ustalić, które z tych kwestii chcą uwzględnić w całościowym rozliczeniu.

Nie zawsze oznacza to konieczność odtwarzania każdej płatności z wielu lat. Czasami strony wolą przyjąć rozwiązanie całościowe obejmujące ich wzajemne rozliczenia.

Wartość majątku, udziały i zakres podziału

Czy trzeba zgadzać się co do wartości majątku?

Nie na początku.

Ustalenie wartości bywa jednym z głównych tematów rozmowy.

Można posługiwać się:

• aktualnymi dokumentami,
• cenami rynkowymi,
• opiniami specjalistów,
• wyceną rzeczoznawcy,
• wspólnie przyjętą przez strony wartością.

Nie w każdej sprawie konieczne jest formalne uzyskanie opinii biegłego.

Jeżeli strony potrafią zgodnie przyjąć określoną wartość, mogą na jej podstawie budować dalsze rozwiązanie.

Jeżeli różnica stanowisk jest duża, wspólne uzyskanie niezależnej wyceny może pomóc przenieść rozmowę z poziomu:

„Moim zdaniem mieszkanie jest warte…”

do poziomu opierającego się na bardziej obiektywnych danych.

Czy majątek zawsze dzieli się po połowie?

Punktem wyjścia jest zasada równych udziałów małżonków w majątku wspólnym.

Prawo przewiduje jednak możliwość żądania ustalenia nierównych udziałów z ważnych powodów, przy uwzględnieniu stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku. Przy tej ocenie bierze się pod uwagę również osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego.

W mediacji nie chodzi jednak o to, aby mediator rozstrzygał, czy zachodzą przesłanki do ustalenia nierównych udziałów.

Jeżeli strony mają w tym zakresie poważny spór prawny, mogą potrzebować niezależnej konsultacji swoich doradców.

Rolą mediatora pozostaje stworzenie warunków do rozmowy o możliwym porozumieniu.

Czy podział majątku można przeprowadzić razem z rozwodem?

Prawo pozwala sądowi dokonać podziału majątku wspólnego już w wyroku rozwodowym, ale tylko wtedy, gdy przeprowadzenie podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu.

Przy bardziej złożonym majątku kwestia podziału często wymaga odrębnych ustaleń.

Mediacja może być pomocna dlatego, że strony mogą wcześniej uzgodnić:

• skład majątku,
• jego wartość,
• sposób podziału,
• wysokość spłat,
• terminy,
• sposób postępowania z nieruchomością lub kredytem.

Im więcej takich kwestii zostanie wspólnie ustalonych, tym mniej zagadnień może później wymagać zewnętrznego rozstrzygnięcia.

Jak wygląda mediacja majątkowa?

Najpierw trzeba określić, co właściwie wymaga ustalenia.

Często okazuje się, że strony nie różnią się we wszystkim. Mogą być zgodne co do części składników majątku, a rozbieżność dotyczyć jedynie wartości mieszkania, wysokości spłaty czy sposobu rozwiązania kwestii kredytu.

Dlatego proces warto rozpocząć od zebrania potrzebnych informacji.

1. Ustalamy zakres spraw

Jakie składniki majątku i jakie rozliczenia strony chcą objąć mediacją?

2. Zbieramy potrzebne dane

Mogą to być informacje dotyczące nieruchomości, kredytów, oszczędności, wartości poszczególnych składników czy wzajemnych rozliczeń.

3. Określamy kwestie sporne

Czy problem dotyczy:

• wartości,
• sposobu podziału,
• wysokości spłaty,
• terminu,
• kredytu,
• wzajemnych rozliczeń?

4. Rozważamy możliwe warianty

Strony mogą porównywać różne scenariusze.

Przykładowo:

• jedna osoba przejmuje mieszkanie i dokonuje spłaty,
• nieruchomość zostaje sprzedana,
• spłata jest rozłożona w czasie,
• określone składniki kompensują się wzajemnie.

5. Sprawdzamy wykonalność rozwiązania

To etap szczególnie ważny.

Jeżeli jedna osoba ma spłacić drugą, trzeba odpowiedzieć na pytanie:

czy rzeczywiście ma możliwość pozyskania takich środków?

Jeżeli rozwiązanie zakłada zmianę sposobu finansowania:

czy bank jest gotowy zaakceptować potrzebne zmiany?

Jeżeli porozumienie dotyczy nieruchomości:

jaka forma prawna będzie potrzebna?

Praktyczna wykonalność ustaleń

Jak sformalizować ustalenia dotyczące majątku?

Jeżeli strony osiągną porozumienie, ich ustalenia mogą zostać ujęte w ugodzie mediacyjnej.

W zależności od sprawy może ona określać między innymi:

• które składniki przypadają każdej ze stron,
• wysokość spłaty,
• termin płatności,
• harmonogram rat,
• zasady wzajemnych rozliczeń,
• sposób postępowania z określonym zobowiązaniem,
• czynności, które strony zobowiązują się podjąć później.

Na wniosek strony ugoda zawarta przed mediatorem może zostać przedstawiona sądowi do zatwierdzenia.

Po zatwierdzeniu ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Jeżeli podlega wykonaniu w drodze egzekucji i otrzyma klauzulę wykonalności, może stanowić tytuł wykonawczy.

Sąd może odmówić jej zatwierdzenia między innymi wtedy, gdy ugoda jest sprzeczna z prawem, zmierza do obejścia prawa, jest niezrozumiała albo zawiera sprzeczności.

Jednocześnie zatwierdzenie ugody mediacyjnej nie zastępuje szczególnej formy prawnej wymaganej przez przepisy.

Dlatego przed podpisaniem ostatecznych ustaleń trzeba wiedzieć, czy dana sprawa może zostać zamknięta samą ugodą, czy potrzebne będą również dodatkowe czynności.

Jak przygotować się do mediacji majątkowej?

Nie trzeba przychodzić na pierwsze spotkanie z pełnym segregatorem dokumentów.

Warto natomiast mieć możliwie jasny obraz tego, czego dotyczą wspólne sprawy majątkowe.

Na dalszym etapie przydatne mogą być dokumenty dotyczące:

• nieruchomości,
• kredytów,
• salda zadłużenia,
• oszczędności,
• istotnych składników majątku,
• wycen,
• nakładów lub wzajemnych rozliczeń.

Zakres potrzebnych materiałów ustalamy w zależności od konkretnej sprawy.

Czy trzeba podzielić wszystko jednocześnie?

Nie zawsze.

Strony mogą chcieć uregulować cały majątek w jednym porozumieniu, ale mogą również skoncentrować się najpierw na najważniejszym problemie.

Czasem jest nim mieszkanie. Czasem wspólny kredyt. W innej sprawie kluczowa może być działalność gospodarcza albo wzajemne rozliczenia.

Przy częściowym porozumieniu ważne jest jasne określenie, które kwestie zostały już uzgodnione, a które nadal pozostają otwarte.

Co daje mediacja w sprawach majątkowych?

Największą wartością nie jest to, że majątek można podzielić „szybciej za wszelką cenę”.

Znacznie ważniejsze jest to, że strony mogą szukać rozwiązania całościowo.

Rozmowa może obejmować nie tylko sam sposób podziału majątku, ale także praktyczne pytania:

• kiedy nastąpi przeprowadzka,
• jak zostanie sfinansowana spłata,
• kto ponosi koszty do określonego dnia,
• jak będzie wyglądał okres przejściowy,
• jakie kolejne czynności trzeba wykonać.

Dzięki temu porozumienie może uwzględniać nie tylko strukturę majątku, ale także realne funkcjonowanie obu stron po dokonaniu podziału.